Een rookmelder (soms brandmelder genoemd) is een apparaat dat alarm slaat na detectie van rookdeeltjes, die kunnen wijzen op een (beginnende) brand. Er zijn verschillende soorten rookmelders; brandgasmelder, hittemelder, optische rookmelder, optische puntrookmelder, lijnmelder. De optische rookmelder is de meest gebruikte. (waarneembaar door gehoor of zicht.)

Een aantal landen hebben wetten ingevoerd die vereisen dat in nieuw gebouwde woningen tenminste één rookmelder per verdieping aanwezig moet zijn. In 1987 was in ongeveer 9% van de huishoudens een rookmelder aanwezig. In 1998 was dat opgelopen tot 75% van de huishoudens. Het aantal doden als gevolg van brand is gedurende die periode afgenomen met 40%.

Een rookmelder in een woning is vereist indien de loopafstand van de toegang van de verst gelegen gebruiksruimte tot aan de toegang van de woning meer dan 15 meter is.

Plaatsing van de rookmelder
Rook is lichter dan lucht en zal een ruimte van boven naar onder vullen. Om de rook tijdig te ontdekken dient een rookmelder op een zo hoog mogelijke plaats te worden bevestigd, bijvoorbeeld aan het plafond. Het aantal melders hangt af van de te bewaken oppervlakte en de hoogte van het plafond. Indien er gekozen wordt voor thermische melders zijn er meer detectiepunten nodig bij hetzelfde oppervlak als bij rookmelders.